فهرست مطالب
مقدمه
گیج فشار یکی از تجهیزات اصلی در صنایع فرآیندی است که وظیفه اندازهگیری و نمایش فشار سیالات را بر عهده دارد. این ابزار نقش حیاتی در کنترل کیفیت، ایمنی و بهرهوری سیستمها ایفا میکند. با این حال، شرایط سخت محیطی و فرآیندی میتواند باعث خرابی گیج فشار، کاهش دقت یا حتی از کار افتادن کامل آن شود. برای پیشگیری از بخشی از این مشکلات و افزایش طول عمر تجهیز، استفاده از اکسسوری گیج فشار بهعنوان راهکار حفاظتی توصیه میشود. شناخت این عوامل و استفاده از راهکارهای حفاظتی مناسب، گام مهمی در افزایش طول عمر و قابلیت اطمینان این تجهیزات به شمار میرود.
فشار بیش از حد
یکی از شایعترین دلایل خرابی گیج فشار، قرار گرفتن آن در معرض فشار بالاتر از محدوده طراحی شده است. این وضعیت میتواند به تغییر شکل دائم تیوب بورردون، شکست اجزای داخلی و یا از کار افتادن کامل تجهیز منجر شود. استفاده از گیج با رنج مناسب و نصب محافظ فشار مضاعف (Overload Protector) میتواند این مشکل را برطرف کند.
نوسانات سریع و پالسهای فشار
در بسیاری از فرآیندهای صنعتی، فشار به صورت لحظهای تغییر میکند؛ برای مثال در پمپهای رفتوبرگشتی یا هنگام باز و بسته شدن سریع شیرها. این نوسانات باعث لرزش شدید عقربه و استهلاک سریع مکانیزم داخلی میشوند. در نتیجه یکی از عوامل اصلی خرابی گیج فشار هستند. برای کاهش این اثرات، استفاده از اسنابر (Snubber) یا گیج پرشده با مایع توصیه میشود.
لرزش مکانیکی
ارتعاشات ناشی از موتورها، کمپرسورها یا پمپها نیز از دیگر عوامل آسیبزا هستند. لرزش مداوم نه تنها موجب خستگی مواد و سایش مکانیزم میشود، بلکه میتواند عقربه گیج را از نقطه صفر منحرف کند. این شرایط به مرور زمان باعث خرابی گیج فشار خواهد شد. در چنین شرایطی نصب گیج به کمک کپیلاری یا استفاده از گیج پرشده با گلیسرین یا روغن سیلیکون بهترین راهکار است.
دماهای بالا یا پایین
تغییرات شدید دما چه در محیط و چه در سیال فرآیندی، تأثیر مستقیمی بر دقت و عملکرد گیج دارد. دماهای بالا باعث تغییر خاصیت مکانیکی متریال و تغییر حجم مایع پرکن میشوند و دماهای بسیار پایین نیز عملکرد روانسازها و اجزای مکانیکی را مختل میکنند. این موضوع بهویژه در بلندمدت منجر به خرابی گیج فشار میشود. در این شرایط باید از تجهیزاتی مانند Cooling Element، سیفون یا کپیلاری برای کاهش انتقال حرارت استفاده کرد.
خورندگی سیال
قرار گرفتن گیج فشار در معرض سیالات خورنده مانند اسیدها، مواد شیمیایی یا گازهای آلاینده، موجب تخریب بدنه و قطعات داخلی میشود. این موضوع یکی از دلایل متداول خرابی گیج فشار در صنایع شیمیایی است. بهترین راهکار انتخاب متریال مناسب (مانند استیل ضدزنگ یا آلیاژهای مقاوم) و استفاده از دیافراگم سیل است که مانع تماس مستقیم سیال با گیج میشود.
گرفتگی و ناخالصیها
در فرآیندهایی که سیال دارای ذرات معلق، لجن، پلیمر یا مواد چسبناک مانند رب گوجهفرنگی است، احتمال گرفتگی مجرای ورودی گیج بسیار زیاد است. این پدیده باعث تاخیر در پاسخ و نمایش فشار اشتباه میشود و یکی از عوامل پنهان خرابی گیج فشار به حساب میآید. استفاده از دیافراگم سیل نه تنها از گرفتگی جلوگیری میکند، بلکه تمیزکاری و نگهداری سیستم را نیز سادهتر میسازد.
نصب و استفاده نادرست
گاهی خرابی گیج فشار نه به خاطر شرایط فرآیندی، بلکه به دلیل خطاهای انسانی اتفاق میافتد. نصب اشتباه، بستن بیش از حد اتصالات، انتخاب گیج با رنج نامناسب یا حتی ضربه فیزیکی در حین حمل و نقل میتواند منجر به شکست بدنه و خرابی مکانیزم شود. رعایت دستورالعملهای سازنده و استفاده از تجهیزات جانبی مناسب برای نصب، راهحل این مشکل است.
بخار و سیالات بسیار داغ
ورود مستقیم بخار داغ به گیج فشار یکی از دلایل متداول خرابی گیج فشار است. بخار علاوه بر انتقال سریع حرارت، میتواند باعث تراکم و افزایش فشار داخلی در محفظه گیج شود. سیفون یا استفاده از کپیلاری بهترین روش برای جلوگیری از ورود بخار مستقیم است.
اثر فشار استاتیکی و اختلاف ارتفاع
وقتی گیج فشار در ارتفاعی متفاوت نسبت به خط فرآیند نصب شود، فشار اضافی ناشی از ستون مایع (Hydrostatic Head) باعث خطای اندازهگیری میشود. در صورت بیتوجهی، این موضوع به دقت آسیب زده و به مرور باعث خرابی گیج فشار خواهد شد. این نکته بهویژه در سیستمهایی که از کپیلاری یا دیافراگم سیل استفاده میکنند اهمیت بیشتری دارد و باید در طراحی مدنظر قرار گیرد.
خستگی و تغییر خواص مواد
تکرار مداوم چرخههای فشار و دما در طول زمان، منجر به خستگی مواد و کاهش خواص مکانیکی آنها میشود. این عامل به مرور باعث ترکخوردگی، تغییر شکل دائم و در نهایت خرابی گیج فشار خواهد شد. پایش دورهای و کالیبراسیون منظم، راهکار اصلی برای شناسایی و پیشگیری از این مشکل است.
جمعبندی
خرابی گیج فشار میتواند ناشی از فشار بیش از حد، نوسانات، لرزش مکانیکی، دماهای بالا یا پایین، خورندگی، گرفتگی سیال، نصب نادرست و خستگی مواد باشد. استفاده از تجهیزات جانبی نظیر Cooling Element، Snubber، Syphon، Capillary و Diaphragm Seal به همراه انتخاب متریال مناسب و رعایت اصول نصب، نه تنها مانع خرابی گیج میشود، بلکه ایمنی و قابلیت اطمینان کل سیستم فرآیندی را تضمین خواهد کرد.